سرخه سرخه , سرخه شناسی و اخبار شهرستان سرخه
مطالب مرتبط
اصلاح و احیاء باغ هاي سرخه
مقدمه :
برابر بررسی های به عمل آمده توسط کارشناسان ذیصلاح باغبانی در خصوص روندتوسعه سطوح باغات کشورمشخص گردیده که در طی چند سال ، سطح باغات کشور چند برابر شده است به طور مثال در یک دوره 15 ساله، سطح باغات بادام حدود 5برابر شده است. این بدین معنی است که عمده باغات کشور نسبتاً جوان می باشند .اما غالب این باغات داراي مسایل و مشکلاتی متعددي هستند .
که متاسفانه در این میان باغات قدیمی داراي بسیاري از مشکلات حاد تری مانند وجود درختان کهنسال ، غیر پیوندي بودن درختان ، روش آبیاري سنتی ، پایین بودن راندمان آبیاري، طغیان آفات و بیماري های گیاهی، رشدعلفهاي هرز چند ساله و دایمی ، پایین بودن میزان کمیت و کیفیت محصول و نهایتا عدم امکان اجراي مکانیزاسیون در کلیه مراحل کاشت، داشت و برداشت می باشند.همه این مسایل منجر به افزایش متوسط هزینه هاي تولید از یک سوي و کاهش محصول از سوي دیگر می گردد . که نتیجتاً امکان تولید محصول و رقابت با سایر نقاط میسر نمی باشد .متاسفانه باغ های سرخه هم به نوعی با چنین معضلاتی دست به گریبان خواهد بود .که همانند سایر نقاط کشور اصلاح و احیاء باغ های موجودسرخه ، ضرورتی اجتناب ناپذیر می باشد. که بایستی کارشناسان ذیصلاح باهدف افزایش کمی و کیفی محصول و افزودن درآمد باغداران برای هر نوع محصولی دستورالعملی مجزی تدوین نمایند . ناگفته نماند که چنین دستورالعمل هائی برای محصول های مختلف توسط موسسه تحقیقات اصلاح وتهیه نهال و بذر(وزارت جهاد کشاورزي) تدوین گردیده است . که می توان با کمک گرفتن از کارشناسان محترم مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان و استان این معضل را با صرف کمترین هزینه برطرف نمود . اما با توجه به اطلاعات اندکی که از باغ های سرخه در دست می باشد ، در گام نخست پیشنهاد می شود باغ های موجودشهرستان به شرح زیر اصلاح واحیاء گردد
اصلاح ساختار باغ :
v تسطیح ناهمواري ها : چون سطح باغ های سرخه ناهموار بوده ، لذا به منظور سهولت در تردد تراکتور وبه کارگیری ادوات ویژه باغبانی به جهت انجام بهتر عملیات داشت و برداشت لازم است که پستی وبلندي هاي موجود در بین درختان تسطیح گردند.
v حذف درختان اضافی : چون در باغ های سرخه همزمان چندین نوع درخت به صورت درهم کاشته شده است . لذا ضرورت ایجاب می نماید با توجه به وسعت باغ یک یا چند نوع محصول شاخص انتخاب و نسبت به حذف بقیه درختان اقدام نمود . توجه داشته باشید که درختان محصولات انتخاب شده بایستی به طور مجزی وبا فاصله مناسب قرار گیرند .
v ایجاد خیابان : در داخل باغ باید راهروهای عبور( خیابان ) مناسب جهت تردد ، جابجائی ابزار کار ومحصول ایجاد نمود .
اصلاح باغ :
اصلاح درختان باقیمانده داخل باغ به روش های زیر امکان پذیر می باشد .
v حذف ارقام نامطلوب: با روش سرشاخه کاري توسط عمل پیوند زدن می توان ارقام نامرغوب را به ارقام اصلاح شده ومرغوب تبدیل نمود .
v تربیت درختان : به جهت استفاده حداکثر از نور خورشید و افزایش راندمان فتوسنتز که موجب افزایش میزان عملکرد در واحد سطح می گردد. براي بدست آوردن شکل واسکلت مطلوب در درختان بارور و مسن، قطع قسمت هایی ازدرخت الزامی می باشد . این کار شامل دو عملیات متفاوت شاخه برداري و سربرداري خواهد بود .
v شاخه برداري ( تنک کردن) : این عمل به منظور باردهی بیشتر ، تنک کردن تاج و محدود کردن ارتفاع درخت می باشد.
v سربرداري : عبارتست از حذف قسمتی از یک شاخه، به جهت تقویت رشد منطقه اي درخت ، توجه داشته باشید که سربرداري نباید بحدي باشد که باعث تحریک شدید تولید نرك در شاخه ها شود.
v هرس باردهی : این هرس ویژه درختان بالغ و بارده بوده که برای حفظ تعادل بین باردهی با تعداد شاخه هاي باردهنده وتابش بیشتر خورشید به درون شاخه هاي درخت و حفظ قدرت باردهی و کاهش حساسیت درختان نسبت به عارضه تناوب و سال آوري انجام می گیرد.
اصلاح روش آبیاري :
چون آبیاري باغ های سرخه به صورت سنتی بوده و آبیاري تحت فشار براي آن ها تعبیه نشده است . لذا برای استفاده بهینه از منابع آبی موجود انجام عملیات زیر ضروري می باشد
v بازسازي انهار: به منظور جلوگیري از هرز آب وازبین بردن علف هاي هرز موجود در حاشیه جوی ها ودر نهایت استفاده بهینه از منابع آبی مرمت واصلاح نهر های آب امری حیاتی می باشد .
v ایجاد تشتک : باغداران باید نسبت به ایجاد تشتک در محدوده تاج درخت به شرطی که در اطراف طوقه درخت، مقداري خاك ریخته شود اقدام نمایند .
اصلاح سیستم کاشت:
v تعدیل تراکم : چون درختان باغ های سرخه غالباً بصورت نامنظم کشت شده است .وعبور ومرورماشین های کشاورزی در داخل باغ امکان پذیر نبوده ویا با مشکل روبرو می گردند . لذا می بایست درختان نامناسب را حذف و در صورت لزوم واکاري نمود. توجه داشته باشید که تراکم درختان در داخل باغ باید متناسب با نوع محصول باشد .
v تنظیم فواصل بین درختان : فاصله کاشت درختان از همدیگر باید هماهنگ با نوع محصول ، میزان حاصلخیزي خاك،، قدرت رشد پایه و پیوندك ، نوع ماشین های کشآورزی مورد استفاده و سیستم آبیاري باشد .
v انجام عملیات واکاري : اگر مشاهده نمودید که درباغ تعدادي از درختان خشک گردیده و یا خیلی کهنسال بوده و غیر بارده و آلوده می باشند . باید نسبت به کشت نهال مرغوب اقدام نمائید.
v نگهداري باغ : انجام عملیات زراعی مانند (شخم سالیانه باغ ، انجام آزمایشات خاك جهت تعین میزان پخش کودهاي دامی ویا شیمیایی،مبارزه با آفات، بیماریها و علفهاي هرز، هرس ) در باغ ها به جهت نگهداری باغ تا زمانی که مجدداً باردهی آن اقتصادی گردد امری اجتناب ناپذیر می باشد .
حفاظت درختان باغ از سرما و یخ زدگی :
دو روش برای حفاظت باغ از سرما ویخ زدگی وجود دارد .
الف : روشهاي کوتاه مدت
v روش غرقاب کردن خاك و آبیاري بارانی: چون آبیاری غرقابی سطح باغ می تواند تا حدودي منجر به گرم کردن فضاي باغ شود.وآبیاري بارانی نیز اندام هاي گیاهی را گرم نگهمیدارد.
v پوشش تنه : اگر تنه درختان را با استفاده از انواع پوششهاي گیاهی مانند پلاستیک، کاه، کلش، شاخ و برگ گیاهان ویا رنگ آمیزی بپوشانیم ، سرماهاي سخت زمستانی کمتر می تواند به درخت آسیب برساند .
v گرم کردن : گرم کردن باغ با استفاده از بخاریهاي باغی
ب : روشهاي بلند مدت
v انتخاب مکان مناسب : این گزینه بیشتر در هنگام احداث باغ جدید باید مد نظر قرار گیرد .
v انتخاب خاك مناسب : خاکهاي مرطوب ، عاري از علفهاي هرز، مخلوط شده با کود حیوانی وموادآلی، متراکم که حدود 50 سانتیمتر عمق داشته باشد می توانند حداکثر گرمای روزرادرخود ذخیره نماید .
v انتخاب درخت : باید درختانی با واریته مقاوم به سرما در هنگام احداث باغ ویا واکاری انتخاب گردند .
v عملیات به زراعی : انجام عملیات به زراعی موجب مقاومت بیشتر گیاه نسبت به سرما و یخ زدگی می شود
v بادشکن ها : با کاشت یک یا چند ردیف درختان غیر مثمر سریع الرشد در اطراف باغ هاي بدون دیوار می توان از انتقال بادهاي سرد به داخل باغ تا حدودي جلوگیری نمود.
باغ های محدوده شهر
چون تعدادی از باغ های سرخه به دلیل گسترش محدوده شهرستان در داخل حوزه استحفاظی شهرداری قرار گرفته است . اگر مجموع سطح باغ های باقیمانده در حد قابل قبولی می باشد ، ضرورت ایجاب می نماید شهرداری وشورای محترم شهر به خاطر حفظ بافت قدیمی ، حفظ پوشش گیاهی در حاشیه یک شهر کویری ، تبدیل تدریجی آن به یک منطقه جذب توریست و……. تحت هیچ شرایطی اجازه ندهند در این محدوده ساخت وسازی انجام شود . لذا برای حفظ واحیاء این منطقه پیشنهاد می نماید :
فاز اول :
v شهرداری با ترغیب وهدایت مالکین باغ ها تمامی دیوارباغ ها را به سبک قدیمی با استفاده از مصالح بومی سرخه قدیم ( چینه ، خشت ، کاه گل ) با ارتفاع کوتاه ویکسان بازسازی نماید.
v شهرداری راساً نسبت به بازسازی کف کوچه های باغ ونهر ها اقدام کند .
v شهرداری در مسیر کوچه های باغ نقاطی را برای استراحت رهگذران درنظر بگیرد .تا آرام آرام مجموعه باغ های سرخه به یک محیط گردشگری تبدیل گردد .
v مالکین می توانند با کسب اجازه از شهرداری همانند کشورهای اروپائی با احداث آلاچیق های موقت ، باغ را با حفظ کاربری کشاورزی به ویلای موقت روزانه تبدیل نمایند .
فاز دوم :
v شهرداری آرام آرام نسبت به خرید باغ های فوق الذکر از مالکین اقدام نماید .تا جائی که تمامی باغ ها به صورت یکپارچه به مالکیت شهرداری درآید .
v باتوجه به تنوع گیاهی موجود در باغ های سرخه ، شهرداری می تواند با کمک ویا مشارکت مدیریت جهاد کشاورزی باغ های مالک شده را با حفظ بافت تاریخی آن به یک پارک علمی تحقیقاتی گیاهان کویری وگرمسیری تبدیل نماید .
نویسنده: بیژن پیوندی
