خانه / رویدادهای 95 / آشنایی با روستای تاریخی بیابانک

آشنایی با روستای تاریخی بیابانک

سرخه شناسی / انجمن رسالت قلم سرخه : بیابانک یکی از روستاهای بخش مرکزی شهرستان سرخه در استان سمنان است. این روستا در ۲۹ کیلومتری جنوب باختری شهر سمنان (۶ کیلومتری جنوب شرقی شهر سرخه) در دهستان لاسگرد در شهرستان سرخه جای دارد. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت این روستا ۳۵۲ نفر (۱۳۱ خانوار) بوده است.

  • این روستا یک روستا نمونه گردشگری است و امامزاده و مساجد وآب انبار باسازی شده آن از جمله آثار باستانی این منطقه است.
  • ایستگاه راه آهن بیابانک (در مسیر راه آهن تهران مشهد)در مجاورت این روستا قرار دارد.

طره
《از قنات های دوری دِه بیابانک که با خشک شدن آن، اکنون چاه عمیق حفر شده است. زمین های حاصلخیزی دارد و باغچه های کوچه باغ بَری کوش⑴ و گِل درخت⑵ را مشروب می کند. سبزیجات بسیار خوش عطر و خوش طعم و گوجه فرنگی پرآب و ترش و گندم و زیره سبز و شاهدانه و کرچک و… از محصولات آن است. بومیان را اعتقاد بر این است که این قنات امام حسنی (ع) بوده و نام آن برگرفته از طُهر و پاکی است و در گذشته نه چندان دور، آب آشامیدنی اهالی بوده.》

➊بَری کوش: منطقه ای در کنار مسجد جامع روستای بیابانک که گویند قصر باشکوهی در آنجا قرار داشته است که تخریب گردیده است. “بَر” در گویش بیابانکی به معنی “دَر” و کنار و کوش به معنی کوشک و قصر می باشد.

➋گِل درخت: کوچه باغی در مسیر جوی قنات طِره در روستای بیابانک که تفرجگاه جوانان اهالی روستای بیابانک است که ابتدای آن نزدیک امامزاده علی ابن جعفر (ع) و انتهای آن چهل دخترون است که بسیار با صفاست.

گورون پُشته

با وجود تپه باستانى ((گورون پُشته)) به معناى تل گبران و گورستان مجوسان به نام ((گبرستانى)) در ناحیه ((سرخمبه)) به معناى سرخمره مى توان اطمینان حاصل کرد که قدمت این روستا به دوران زرتشتیان بر میگردد.
امروز با توجه به نظر کارشناسان معمارى که آثار ((جومه مچّت)) به معناى مسجد جامع را از نزدیک مشاهده کرده اند مى توان احتمال داد این بنا با توجه به ساختار معمارى آن، روزى آتشکده بوده است، على الخصوص که در گویش محلى به آن حوالى ((برى کوش)) به معناى کنار کوشک یا در کوشک مى گویند.
روایتگرى به نقل از استاد معمارى شاهرودى الاصل که حدود سال هاى ١٣۴٨ و ١٣۴٩ خورشیدى منطقه را مورد پژوهش قرار داده است عنوان مى کرد که اولین طاق ضربى جهان در باقر تپه روستاى بیابانک زده شده است.

یخدان(یخچال)
این بنای خشت و گلی محل ذخیره یخ می باشد که به آن یخدان و یا یخچال گفته میشود.
دارای دو درب ورودی و خروجی است که درب اصلی در شمال و درب فرعی در جنوب شرقی و در جنب دیوار کوچک (دیوارکی) قرار دارد.

این دو درب در آفتاب قرار نمیگیرند و با دیواره ها همیشه در سایه اند.در روبروی درب شمالی آبگیری قرار داشته که در شب های زمستان های سرد کویر آب قنات طره را در این آبگیر می انداختند و پس از ده ها شب لایه های قطوری از یخ تشکیل می شده است.
این یخ ها را به وسیله یخ شکن (یخ اِشکِن) می شکستند و به صورت قطعه های بزرگ در آب انبار یخچال ذخیره میکردند.

کف یخچال چاهک و محل جمع آوری آب های ذوب شده یخ داشته که اگر قسمت هایی از یخ ذوب شود در آنجا جمع شده تا باقیمانده یخ ها ذوب نشوند.
در کف و اطراف یخچال جهت جلوگیری از آلودگی، یخ ها را با نی های تمیز میپوشاندند و برای متراکم و یکپارچه نشدن یخ ها بین هر لایه از لایه های یخ از نی (له له) استفاده میکردند.

پس از پر شدن یخچال در فصل زمستان درب های آن را محکم می بستند تا از نفوذ باد و هوا به داخل آن جلوگیری شود.
سپس در فصل تابستان که هوا بسیار گرم می شد درب یخچال را باز میکردند و از یخ آن استفاده می نموند.

یخچال بان (یخچاله وون) مسئول تقسیم و فروش عادلانه یخ ها بوده و در پر کردن و برداشت یخ به صورت درست و متعادل نظارت داشته است.
جدا کردن یخ ها از آبگیر و قرار دادن صحیح آن در یخچال کار بسیار سخت و فنی بوده است.
ضمناً از درب عقب نیز راه پله ای مارپیچ تا کف یخچال داشته که جهت تمیز کردن و بالا و پایین رفتن به صورت مرحله به مرحله به همان اندازه که سطح یخ برداشت می شده استفاده میکردند.

بنای این یخچال به گفته دیر سالان روستای بیابانک با هزینه حاجی جعفر ارباب معروف بیابانک و با هنرمندی معماران سنتی در حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال پیش ساخته شده است.

منابع: “مثنوی بیابانک در گذر زمان”  و  “گل ولگ(برگ گل)”

درباره sorkhe.net

انجمن رسالت قلم سرخه یکی از فعال ترین سازمانهای مردم نهاد در بیش از یک دهه اخیر می باشد.

پیشنهاد می کنیم بخوانید

اجرای طرح ارتقای کیفیت آب آشامیدنی سرخه

مدیر شبکه آب و فاضلاب سرخه گفت: کیفیت آب شهرستان سرخه با نصب یک دستگاه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *