سرخه سرخه , سرخه شناسی و اخبار شهرستان سرخه
مطالب مرتبط
سالهای جنگ تحمیلی برای جلوگیری از شنود اطلاعاتی، بیسمچی ها به زبان سرخه ای حرف می زدند و اکنون در جریان مذاکرات هسته ای شاهد تکرار نقش مهم این گویش هستیم.
رمزگشایی از مذاکرات هستهای
استان سمنان دارای شهرها و روستاهایی است با تنوع جغرافیایی و آب و هوایی فراوان و همچنین تنوع بسیار زیاد گویشها و لهجهها. از بین تمام آنها «سور»، نامی است که سرخهایها، به گویش بومیشان، به این شهر میگویند. پس از آنکه حسن روحانی که متولد و بزرگشده سرخه است، رئیسجمهور شد، نام این شهرستان بیشتر بر سر زبانها افتاد. سرخه ۱۷۰ کیلومتر با پایتخت فاصله دارد اما گویش مردم آن با گویش ساکنان پایتخت کاملا متفاوت است. گویش سرخهای یکی از حدود ۷۰ گویش و لهجه جزیره گویشها و لهجهها یعنی استان سمنان است. به گفته عصمت اسماعیلی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان، این گویشها چشمههای کوچکی هستند از آبهای شیرین که درنهایت به دریای زبان فارسی میریزند.
گویشی با ۵ هزار واژه
گویش سرخهای که بومیان این شهر آن را «سورَجانه» میگویند، قدمت تاریخی طولانی دارد و زیرمجموعهای از گویشهای کهن ایرانی بهشمار میرود. این گویش بیش از پنج هزار واژه دارد که بعضی از آنها از واژههای اصیل و فراموش شده ایرانی همچون فارسی دری، اوستایی و پهلوی هستند. واژههایی مانند «مِزگَت» به معنای مسجد، «بیریق» (ابریق) به معنای ظرف آب، «وا» به معنای باد و «دار» به معنای درخت، نمونههایی از واژگان فراوان این گویش تاریخی است که بررسی زبانشناسانه آنها میتواند به احیای برخی از واژگان فراموش شده زبان فارسی و شناخت برخی کلمات مبهم در نسخ خطی متون ادبیات سنتی ایران کمک کند.
سرخه ۱۵ هزار نفر جمعیت دارد. وقتی به این شهر وارد میشوید، با گذر از خیابانها و محلههای جدید میتوان به محلههای قدیمی رسید که هنوز کوچههای باریک و خانههای کاهگلی دارد. دور تا دور میدان مرکزی و اصلی شهر را که نگاه کنید پیرمردها و قدیمیهای سرخهای را میبینید که جلوی مسجد و مغازههایی که یکی از آنها عطاری مرحوم «حاج اسدالله فریدون» (پدر رئیسجمهور) بود، دور هم نشستهاند و با گویش سرخهای باهم گپ و گفت دارند و از ضربالمثلها و واژههای نغز سرخهای برایمان صحبت میکنند.
یکی از ضربالمثلهای سورجانه که در زبان فارسی هم معادلی دارد «داُبهای که ناُفت دابو، روآن بیبی نیانده» است، یعنی ظرفی که نفت داخل آن باشد از آن روغن بیرون نمیآید. در فارسی هم ضربالمثلی است که میگوید: «از کوزه همان برون تراود که در اوست.»
آنها از دعاهای عامیانه سرخهایها هم میگویند. از دعایی که بزرگترها در حق جوانترها میکنند: «الهی تا ریش اِسبی آبو»؛ یعنی خدا کند ریشت سفید شود. این همان دعایی است که در زبان فارسی با جمله «الهی پیر شوی جوان» بهکار میرود.
گفتمان رمزناگشوده مذاکرات هستهای
از هر سرخهای که درباره کاربرد گویششان بپرسید بهویژه از رزمندههای دوران جنگ، از کاربرد این گویش در مکالمات بین بیسیمچیهای سرخهای در جنگ ایران و عراق میگویند. نامفهوم بودن و ناشناخته بودن گویش سرخهای برای عراقیها و منافقین شنود مکالمات برای آنها را غیرممکن میساخت و همین عاملی برای پیشبرد اهداف عملیاتها بود.
در این سالها و با انتخاب حسن روحانی به ریاستجمهوری کشورمان این گویش کاربرد سیاسی نیز پیدا کرد. با توجه به اینکه او متولد و بزرگشده سرخه است، طبیعی است که تسلط مناسبی بر این گویش داشته باشد. با شروع مذاکرات هستهای بین ایران و کشورهای ۱+۵ و در یکی از مراحل این مذاکرات در سال گذشته، امامجمعه وقت سرخه مطلبی در نماز جمعه این شهر بیان کرد مبنیبر اینکه حین مذاکرات و در مکالمات تلفنی، رئیسجمهور با برادرش حسین فریدون که دستیار ارشد رئیسجمهور نیز هست برای جلوگیری از شنود احتمالی در محل مذاکرات، قسمتی از گفتوگوهای خود را به گویش سرخهای انجام دادهاند. عباس عراقچی عضو تیم مذاکرهکننده هستهای نیز به نقش حسین فریدون در انتقال مطالب و تقویت انسجام و همبستگی تیم مذاکره کننده اشاره میکند.
حفظ گویش سرخهای دغدغه جوانان سرخهای
وقتی با جوانان و نوجوانان سرخهای گفتوگو میکنید، متوجه میشوید که تکلم به گویش قدیمی این شهر بینشان کمکم غریبه میشود. اینجاست که زنگ خطر فراموشی تدریجی این گویش همانند دیگر گویشهای بومی و محلی ایرانی به گوش میرسد. تعدادی از جوانان سرخهای صدای این زنگ خطر را از چند سال پیش شنیدند و انجمنی تشکیل دادند که این گویش را حفظ کنند. نخستین اقدام بچههای «انجمن رسالت قلم سرخه» انتشار نشریهای بود به نام «سورجان سلام» که به گویش سرخهای چاپ میشد. بسیاری از سرخهایها در هر نقطهای از کشور و حتی جهان آن را میخواندند. چاپ کتاب ضربالمثلهای سرخهای و مجموعه شعر سرخهای شاعران این شهر، کارهایی بود که این جوانان علاقهمند به فرهنگ بومی انجام دادند. کتابهای «فرهنگ واژگان سرخهای» نوشته زندهیاد رضا مهربان و کتاب «بررسی و توصیف گویش سرخهای» نوشته حسن یعقوبی و کتاب «توصیف دستوری گویش سرخهای» اثر علیاکبر فخر و عصمت اسماعیلی از تلاشهای مکتوب دیگری است که نویسندگان و گویشوران سرخهای برای ثبت و ماندگاری این گویش انجام دادهاند.
گویشها و لهجهها تزئینی نیستند
گویش سرخهای تنها یکی از گویشهای ایرانی است که در معرض خطر فراموشی است. محمدرضا اسلامی، کارشناس ادبیات فارسی معتقد است با روندی که در موضوع گویشها با آن روبهرو هستیم، دور نیست روزی که این میراث کهن با نگاهی خوشبینانه، جنبه تزئینی و تنها موزهای پیدا کند و جنبه کاربردی خود را از دست بدهد. او عزم خانوادهها را برای حفظ گویشها گامی اساسی میداند. نکته جالب توجه این است که بعضی از خانوادهها، صحبت کردن با گویش محلی با فرزندانشان را امری سبک و قدیمی میدانند و این نوع نگرش نخستین نقطهای است که انقراض گویشها را تسریع میکند. اسلامی پیشنهاد میدهد که بخشی از کتابهای استانی دانشآموزان از سوی آموزش و پرورش به گویشها اختصاص پیدا کند و رسانههای محلی هم برنامههای اثرگذاری را در جهت ترویج صحبت کردن به گویش محلی تهیه و تولید کنند.
نویسنده : غلامرضا حمزه ( نائب دبیر اسبق انجمن رسالت قلم سرخه )
درود بریکایک تلاشگران انجمن رسالت قلم . چنانچه میسر باشد انجمن مجدداً نشریه (( سورجان سلام )) را منتشر کند . وبرای تامین هزینه آن از قبل برای مدت یک سال آن را پیش فروش کند . اطمینان داشته باشید سرخه ای های دور از وطن بسیار تمایل دارند آن را پیش خرید کنند . اگر همزمان در تمامی سایت های سرخه ای این فراخوان انجام پذیرد موفق خواهید شد . با سپاس مجدد وبدرود .
پیشنهاد خوبی است در صورت وجود مشکلات این نشریه را میتوان به صورت ماهنامه یا فصلنامه نیز منتشر کرد و در مدتی فاصله زمانی نشر آن را کم کرد……مطمئنا در اوایل نشر مشکلاتی وجود دارد ولی به مرور زمان مشکلات برطرف میشود…..قبل از شروع نشر یک نظر سنجی انجام دهید و از مخاطبان بخواهید به نظر شما در نشریه سورجان چه مطالبی باشد …..ابمکار را میتوانید از طریق سایت و یا از طریق فرمهایی خاص انجام دهید….اگر برایتان مقدور است بین دانش اموزان و افراد مختلف در سرخه نیز بروشور یا تراکت و یا فرم پخش کنید و فراخوان را در سایت هم بگذارید……رسانه مکتوب هم مخاطبان خاص خود را دارد و مسلما باعث گسترش فرهنگ و گویش سرخه ای میشود……گویشی که در همه دنیا فقط حدود ۱۰۰۰۰ نفر میتوانند آنرا درک کنند!!!!!!!!!!!!!