دوشنبه , ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸

حاکمان سرخه

حاكمان سرخه
در مورد حاكمان سرخه در دويست سال اخير، اطلاعات خوبي در اختيار مي باشد؛ امّا درباره ی شيوه هاي اداره ي شهر قبل از آن اطلاعات دقيقي در اختيار نداريم.مهمترين حاكم دويست سال اخير در سرخه «محمد ابراهيم خان حشمت اللشكر» بوده است كه نسبتاً مشروح از او سخن خواهيم گفت ؛امّا به حاكمان ديگر فقط اشاره ای خواهد شد.در اين مختصر بنا نداريم به نقد عملكرد حاكمان بپردازيم؛ چرا كه روايات متناقضي در اين مورد وجود دارد و دانسته هاي ما در اين زمینه كامل نيست:

حاج حشمت بزرگ
حكومت بلاد در زمان قاجار دو نوع بود: يكي آنكه حاكم يا والي، از تهران فرستاده مي شد يا يكي از متنفّذين جمع را انتخاب مي كردند و وظيفه ي او جمع آوري ماليات از شهر و راه ها بود.دوم اينكه شهر را به عنوان تيول به يكي از حرم سرايان مورد توجّه يا اشخاص ديگر مي دادند و صاحبان تيول هم از طرف خود نماينده اي مي فرستادند و ماليات و درآمد آن منطقه هم مربوط به صاحب تيول بود.منطقه ي سمنان هيچ وقت تيول كسي نبوده است و هميشه، به استثناي دوره ي حكومت اميراعظم، شاهرود و دامغان جزءحكومت سمنان بوده است.
پدر حاج حشمت، ميرزا باباخان ياور بود.در قديم به سرگرد، ياور مي گفتند.او فرمانده فوج(هنگ) بود.وقتي ناصرالدين شاه به سرخه و سمنان مي آيد مي گويد: من از فوج ميرزا باباخان بازديد نمودم. او از این فوج بسيار ابراز رضایت می کند.اين موضوع در سفرنامه ي ناصرالدين شاه هم آمده است.وقتي ميرزا فوت مي كند، پسرش محمدابراهيم معروف به حشمت اللشكر يا حاج حشمت به قدرت مي رسد.حاج حشمت مدتي حاكم سمنان بوده است.وقتي كه اميراعظم يا نصرت الله ميرزا، پسر وجيه الله ميرزا سپهسالار، نوه فتحعلي شاه، حكمران شاهرود و دامغان و سمنان بود،از طرف او حكومت سمنان به حاج حشمت سپرده شد.اميراعظم از افراد قلدر زمان قاجار بود.در زمان قاجار بي سروساماني در كشور حاكم بود.حاج حشمت در زمان مظفرالدين شاه قاجار حكومت مي كرده است.سپهسالار به ملاحظه ي دوستي با حاج حشمت، پسرش اميراعظم را وادار نمود تا حكومت سمنان را به حاج حشمت بدهد.اميراعظم از حكومت حشمت خان رضایت نداشت.
محدوده ي حكومت حاج حشمت فقط سمنان بود و از غرب به گرمسار و از شرق به دامغان محدود مي شد.اهميت حاج حشمت به خاطر حكومت سمنان نبود، بلكه اهميت او نزد دولتيان به خاطر فرماندهي فوج حشمت(حشمتيه) بود كه از افواج قدرتمند كشور به حساب مي آمد.فوج حشمت در حدود چهارصد تا پانصد نفر سرباز داشته است.در زمان قاجار رسم بود كه سرباز را از روستاها مي گرفتند و خرج آنها را محلي ها تأمين مي كردند.اين فوج مي گشت، اگر جنگي رخ مي داد، فوج مأموريت مي يافت و به كمك مي رفت.
موقعي كه حشمت خان مريض مي شود او را با درشكه به تهران مي برند و اين، هم زمان با كودتاي رضا شاه بوده است.حاج حشمت در اسفند ماه سال1299 شمسي فوت مي كند.آن موقع عين الدوله در زندان بوده است؛ يادداشت مي دهد كه حاج حشمت را در يكي از اتاق هاي حرم حضرت شاه عبدالعظيم دفن كنند.او را در کنار اتاقی که مدفن سپهسالار بود دفن کردند.
در كتاب«جندق و قومس در اواخر دوره ي قاجار» چند جا به حاج حشمت لشكر اشاره شده است:
«به هر حال پس از پنج روز راهپيمايي با قدم شتر، در نزديكي صوفي آباد و سرخه چهار فرسخي از كوير خارج شديم.من با يكي از همراهان به سرخه رفتم كه حاج حشمت لشكر ياور را ديده و از وضع او مطّلع شوم؛ زيرا غلامحسين خان نايب الحكومه بعد از آزادي خود مراتب را به حاكم سمنان گزارش داده بود و از من شكايت كرده بود.بعدازظهر وارد سرخه شدم و به منزل حاج حشمت لشكر رفتم و پس از رفع خستگي به اتفاق هم به سمنان رفتيم.افتخار نظام سرتيپ قبلاً به دامغان رفته بودو معلوم شد ايشان را به تهران خواسته اند و از منصب سرتيپي هم عزل شده است.شاهزاده حبيب الله خان سيف الملك برادر شاهزاده اميراعظم به سرتيپي فوج حشمت سمنان منصوب شده بود و اميراعظم به حكومت گرگان و دشت تركمان برقرار شده بود.حاج حشمت لشكر ياور گفتند: حالا كه وضع تغيير كرده است، لازم نيست عبا و هديه هايي را كه به نام سرتيپ آورده ايد ببريد، من هم دستور او را پذيرفتم.
… چند بار خربزه سرخه تقديمي حاج حشمت لشكر حاكم سمنان هم به ناهار گاه رسيد.»
برخي فعاليت هاي حاج حشمت
1- فعاليت هاي عمراني
ساخت حمام، آب انبار بزرگ سرخه، دارالحكومه(خانه تاريخي حشمت)، آسياب، اولين مدرسه ي سرخه.
2- مديريت خشكسالي
در سالي كه قحطي تمام ايران را فرا گرفته بود، حاج حشمت با انبار كردن آذوقه و غلات و راه اندازي يك نانوايي در سرخه توانست مشكلات مردم را كم كند.حاج حشمت كاغذهاي مهرداري به مردم داد تا سهميه ي نان خود را از نانوايي بگيرند.
3- حفاظت از سرخه و سمنان در حمله ي تركمانان
وقتي محمدعلي شاه از ملّيون شكست مي خورد و به سفارت روس پناهنده مي شود، توطئه اي شكل مي گيرد تا او را مجدداً به حكومت برگردانند ؛لذا نيروهاي نظامي از چند جاي ايران براي فتح تهران حركت مي كنند.از آن جمله ارشدالدوله از گرگان با چند هزار نفر سرباز تركمن مي آيد.چون حاج حشمت با ارشدالدوله ارتباط داشت از او مي خواهد كه در شمال سمنان اردو بزنند تا هر چه احتياج دارند برايشان تأمين گردد و وارد شهر نشوند.با تدبير حاج حشمت تركمن ها وارد سرخه نيز نشدند.
4- فرو نشاندن آشوب تهران
وقتي حاج حشمت حاكم سمنان بود، در تهران آشوب شده بود و دولتمردان از در اختيار گرفتن اوضاع ناتوان بودند.فوج سمنان به فرماندهي حاج حشمت، مأموريت يافت اين آشوب را سركوب كند.فوج حشمت به تهران مي رود و با آشوبگران مقابله مي كند.اين فوج چندين ماه در تهران مي ماند و امنيت را برقرار مي كند.شاه نيز به پاس اين خدمت، شمشير مرصّعي براي حاج حشمت مي فرستد كه سپهسالار آن را مي گيرد و به دست حاج حشمت نمي رسد.نام حشمتيه ي تهران نيز از فوج حشمت گرفته شده است.
حاكمان ديگر
اسامي و شرح حكومت حاكمان ديگر به نقل از كتاب«تاريخ شهر سرخه» درج مي گردد:
1- حاج حشمت پيوندي(حشمت ثاني): زمان كدخدايي و حاكميت ايشان مقارن با سلطنت مظفّرالدين شاه قاجار ، محمّدعلي شاه ، احمد شاه قاجار و اوايل دوره پهلوي بوده است.
2- حاج سلطان(حاج ابوطالب): معروف به ياور؛دوران زندگي او تقريباً مصادف با سلطنت رضا خان بود.
3- علي آقا خان پيوندي: آخرين نفر از اين خاندان بود كه به سمت كدخدايي سرخه منصوب گرديد.
4- حيدر اسدي ـ در سال هاي1324 تا1326 ه.ش كدخداي سرخه بود.
5- احمد صفا كدخداي سرخه حدود سال1330تا1332
6- جواد پيوندي كدخدا ی سرخه در چندين سال متناوب در دهه هاي20، 30، 40

درباره sorkhe.net

انجمن رسالت قلم سرخه یکی از فعال ترین سازمانهای مردم نهاد در بیش از یک دهه اخیر می باشد.

پیشنهاد می کنیم بخوانید

پوستر شهدای روستای افتر

اَفتَر یا هَفدَر[۱]یکی از روستاهای شهرستان سرخه در استان سمنان ایران است. این روستا که …

بدون نظر

  1. با سلام وتشکر اینکه فرمودید سمنان همیشه دامغان و شاهرود را دراختیار داشته است حرف کاملا بی اساسی میباشد چرا که تا اوایل حکومت فتحعلی شله همه جا مرکزیت قومس را به دامغان مربوط میدانند و از زمان محمدشاه قاجار است که سمنان کم کم در حال پا گرفتن و مرکز شدن است حتی تا سال 68 تنها دو هزار نفر جمعیت آن از دامغان بیشتر بوده است .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *